Deze zomer spreek ik elke week één professional over hoe AI zijn werk op een doordeweekse dag verandert. Aflevering drie gaat over Martin Schoonderbeek, al jaren CIO in de bouw met een militaire achtergrond en daarnaast adviseur in de bouw-IT. Daarvoor was hij ondernemer en deed hij in de sector zo'n twintig grote implementatietrajecten. Hij bouwde een IT-afdeling op die inmiddels een eigen AI-specialist op de loonlijst heeft staan.
Bijna alles wat je over AI en werk leest, gaat over mensen achter een bureau. Bij Martin zitten de collega's daar grotendeels niet, dus hier zie je AI buiten het kantoor landen. De eerste stap die de meeste directeuren zetten, noemt hij aan het eind van het gesprek een kansloze missie.
Aan de bestuurstafel rekent hij met twee, vier en zes procent
Martin komt aan die tafel binnen met een vuistregel in procenten van de jaaromzet. Volgens hem geeft een bouwbedrijf gemiddeld twee procent aan IT uit. Vanaf vier procent komt zo'n bedrijf aan innovatie toe en bij zes procent gaat het helemaal los.
"Als iemand honderd miljoen omzet doet, dan geeft hij zes miljoen uit aan IT bijvoorbeeld, op innovatiegebied. Dat is ondenkbaar."
Ondenkbaar in de bouw, bedoelt hij. Het zijn zijn eigen werkcijfers en de richting klopt, want de sector staat in internationale vergelijkingen onderaan bij IT-uitgaven, terwijl het gemiddelde over alle sectoren rond de vijf procent ligt.
Martin legt de keuze over dat percentage bij het bestuur en de eigenaren, want daar wordt het budget vastgesteld. Volgens hem valt of staat een IT-strategie met "echt serieus leiderschap". Dat ziet hij in de bouw nog te weinig.
Wat hij aan die tafels voorschrijft, is een frequent overleg waarin bestuur, directie en IT samen de projecten en innovaties langslopen. Dat begint wekelijks, met korte sprints omdat er dan veel te beslissen valt. Zodra de structuur staat, kan het minder vaak. Bij hem is dat eens per twee weken.
Eén keer per maand staat hij op een zeepkist bij een personeelssessie en vertelt wat IT heeft bereikt, inclusief de mislukte projecten. "Dit is echt heel slecht, maar dat hebben we daarna gerepareerd en er heel veel van geleerd."
Twee dagen zonder systemen vindt hij te overzien. Wat hem bezighoudt, is het moment dat iemand in de dataomgeving inbreekt. Dan ben je maanden bezig om het te repareren, als dat nog een optie is. Dat kost volgens hem allemachtig veel geld. "Ga je dat allemaal overleven?"
"Ze zijn heel erg bezig met veiligheid op de bouw. Dat is heel goed, dat er geen ongelukken gebeuren, dat we de goede handschoenen aanhebben. En dat is allemaal helemaal perfect. Maar die IT-veiligheid wordt in sommige gevallen nog wel eens vergeten."
Sinds 15 augustus 2026 legt de Cyberbeveiligingswet die IT-veiligheid op de bestuurstafel van ruim achtduizend Nederlandse organisaties, met een zorgplicht waarop een bestuurder bij aantoonbare nalatigheid persoonlijk kan worden aangesproken. Bouwbedrijven staan zelf niet op de sectorlijst, dus zij krijgen die eisen doorgelegd door hun opdrachtgevers.
De vraag komt nu van de bouwplaats zelf
Het geld wordt in de bouw buiten verdiend, dus vroeg ik hem wat een timmerman of een uitvoerder hiervan merkt. Er staan steeds meer mensen op het werk die geen Nederlands spreken en die je hard nodig hebt, dus komen uitvoerders zelf met de vraag of er een app kan komen die met die verschillende talen omgaat en het proces automatisch laat lopen.
In de inkoop gebeurt dat al. Waar iemand vanuit de bouwkeet vroeger zelf een aanvraag intikte, doet AI nu het zoekwerk.
"Die gaat allerlei bronnen af om te kijken waar het vandaag het goedkoopste is en morgen te leveren is. En dan komt er een voorstel dat jij als gebruiker anders nooit kan weten."
De uitvoerder beoordeelt dat voorstel en hoeft daarna alleen nog op de knop te drukken.
"Daar zie je dus echt een stuk efficiëntie, dat die uitvoerder zich meer kan gaan focussen op bouw dan op administratieve lasten."
Diezelfde beweging hangt boven het werk. Er vliegen geregeld drones over de bouwwerken en die beelden leggen in het datamodel vast wat er op de bouw gebeurt. Ze onderbouwen de discussie over wat er op welke dag wel of niet is gedaan, waar het vroeger gissen was. "Wij hebben de beelden."
Uitvoerders vliegen inmiddels zelf boven het werk, op "een best wel hoog niveau". In het begin was dat even wennen en een beetje vreemd.
Wie in de bouw uitrekent wat een project gaat kosten voordat de prijs naar de opdrachtgever gaat, heet een calculator. Die rol verschuift volgens Martin steeds meer naar kostendeskundige.
"Dat is iemand die al het verstand heeft van kosten."
De hoeveelheden en de kosten hangen inmiddels in het digitale bouwmodel, dus er rollen volgens hem in een paar minuten meerdere doorgerekende varianten uit.
"Terwijl je daar normaal gesproken weken over moest calculeren. En dan rolde er een keer een prijs uit."
Bij de inkoop, de drone en de calculatie gaat het telkens om de administratie rondom het werk.
De fundering onder de AI, met de eis die hij in het contract zet
AI noemt hij een containerbegrip waar de meeste bedrijven op vastlopen, omdat ze niet weten waar ze moeten beginnen. Zijn antwoord komt uit zijn eigen vak.
"Als jij tien lagen op elkaar wil bouwen, dan moet je zorgen dat je een verrekte goede fundering hebt."
Die fundering is bij hem één datamodel, met AI erbovenop.
"Als jij in een strategie vastlegt dat je je data centraal hebt, en dat je met slimme agents te allen tijde bij die data kunt komen, dan heb je ook altijd je eigen waarheid."
De hoeveelheden uit het bouwmodel, de dronebeelden en de prijzen van leveranciers komen daarom in één omgeving bij elkaar. Bij veel bedrijven liggen die bronnen op verschillende plekken, zegt hij, "en dan heb je nooit één waarheid".
In zijn IT-strategie staat een eis die verder gaat dan opruimen.
"Wij doen alleen nog maar zaken met partijen waarvan wij in ieder geval een kopie van de data in onze eigen omgeving kunnen krijgen. Want anders kan ik nooit met die data omgaan."
De gebruikelijke route is een opruimproject achteraf, waarin je maanden bezig bent om van verspreide bronnen één waarheid te maken. Martin zet het aan de voorkant, in de voorwaarde waaronder hij een leverancier kiest.
Iedere dag een paar brokjes, tot het team volloopt
Voor de AI-laag bovenop die fundering stuurt hij anders dan voor de rest van zijn IT. Onder de ondernemingsstrategie ligt een IT-strategie. Daarnaast ligt wat hij de AI-verandering noemt. "En dat is andere koek."
Een IT-strategie leg je vast en voer je uit. Bij AI gaan de veranderingen daarvoor te hard, dus levert hij per project bewijs.
"De IT-strategie is mooi, maar omdat die veranderingen zo hard gaan, leveren we daar bewijs voor. De bewijslast is dat we die projecten steeds sneller en efficiënter kunnen maken."
Hoe hij dat bewijs de organisatie in krijgt, vat hij samen in één beeld.
"Iedere dag je hond een paar brokjes geven is veel beter dan één keer een bak, want die bak is zo leeg."
Elk klein succes deelt hij binnen de groep. Daarna komt er iets op gang dat hij zelf competitie noemt. De reactie die hij dan hoort is "waarom heb jij dat nou geautomatiseerd en ik niet?"
Voor zo'n proces zet hij een businessanalist naast de persoon die het werk doet. Die schrijft op wat er werkelijk gebeurt en wijst aan waar iets met de hand gaat of dubbel gebeurt. "Of drie dubbel of vier dubbel gebeuren, serieus." Hij begint aan de financiële kant, omdat de inkoop en de calculatie daar samenkomen.
Dit begon met één persoon. Inmiddels staat er een hele automation-afdeling, met aanvragen uit energie en duurzaam beheer, van de uitvoerders op de bouw en van finance. "We beginnen behoorlijk vol te lopen met allemaal requests."
De AI-specialist die hij op de eigen loonlijst zette, is er om de vanzelfsprekendheden aan te vallen. "Die denkt anders, en dat is hartstikke gaaf. Die test de business met de meest basale vragen."
Aan elk project hoort de evaluatie erna.
"En doen we dat al goed genoeg? Nee joh, nog lang niet."
Waar hij een directeur van tweehonderd man laat beginnen
Tot slot legde ik hem een directeur voor van een bouwbedrijf met tweehonderd man, die Martins zinnen herkent en niet weet waar hij moet beginnen.
"Begin in eerste instantie met het goed organiseren van je IT. Als mensen, als personen. En je IT-strategie."
Met mensen bedoelt hij een applicatiebeheerder, iemand voor de automatisering en een businessanalist in eigen dienst, met partners eromheen voor een vliegende start.
"Omdat dat gewoon collega's van je zijn en die snappen hoe wij werken met elkaar."
Die drie rollen heb je volgens hem zelf in huis nodig zodra een bedrijf richting honderd tot honderdvijftig miljoen omzet gaat.
Eén afspraak zou ik toevoegen en die kost je één vergadering. Vraag in de eerstvolgende bestuursvergadering welk deel van de omzet naar IT gaat en kijk of iemand het antwoord weet. Weet niemand het, dan ligt zijn vuistregel op tafel.
Wat er volgens hem misgaat, zit in de opzet van zo'n eerste stap.
"Maar gewoon beginnen met een persoon, of die je inhuurt, met een project. Kansloze missie."
Aan het werk met AI is een reeks portretten van mensen die AI in hun dagelijkse werk gebruiken.
Dank aan Martin voor zijn tijd en voor het meelezen.
Ligt jouw data nog op vijf plekken en weet je niet waar je moet beginnen, dan denken we bij WAINUT graag met je mee.